Tej: Alles wat je moet weten over de drank van Ethiopische koningen

De Tej, vaak het “drankje van koningen” genoemd, is een traditionele Ethiopische honingwijn die al eeuwenlang een centraal onderdeel vormt van de culturele identiteit van het land. Diep geworteld in het Ethiopische erfgoed is het veel meer dan alleen een alcoholische drank—Tej is een belangrijk symbool van gastvrijheid, sociale status en viering.

Als nationale drank van Ethiopië wordt Tej gemaakt door een mengsel van honing en water te fermenteren met gesho (Rhamnus prinoides), een inheemse plant die dient als natuurlijk bitter- en fermentatiemiddel. Afhankelijk van regionale of familiale tradities kunnen ook lokale kruiden worden toegevoegd die extra smaaklagen geven. Hoewel Tej technisch gezien een soort mede (honingwijn) is, maken de unieke bereidingswijze en diepe culturele betekenis het tot een typisch Ethiopische drank.

Tej wordt gemaakt van een eenvoudige maar cultureel belangrijke combinatie van ingrediënten:

• Honing
• Water
• Gesho (Rhamnus prinoides)
• Optionele kruiden (afhankelijk van traditie of familievoorkeur)

Het mengsel fermenteert gedurende een bepaalde tijd, waardoor een natuurlijk alcoholische drank ontstaat met variërende sterkte en smaak. Traditioneel wordt Tej thuis of in zogenaamde tej houses bereid via natuurlijke fermentatie, vaak in kleipotten of traditionele containers.

Tej was oorspronkelijk voorbehouden aan de royalty

Vroeger was Tej geen drank die iedereen vrij mocht produceren. Volgens een 87-jarige man, de heer Welde Maryam, kon Tej in de tijd van keizer Menelik II en eerder, evenals tijdens een deel van het bewind van keizerin Zewditu, alleen in het koninklijk paleis worden gemaakt. De productie was een privilege van de koninklijke familie, en gewone burgers mochten het niet zonder speciale toestemming bereiden.

Alleen hoge edelen zoals de Ras en Dejazmach (gouverneurs en generaals) kregen toestemming, en dan alleen voor speciale gelegenheden zoals bruiloften, banketten of belangrijke ceremonies. Mensen uit de middenklasse konden soms ook toestemming krijgen, maar uitsluitend voor zeldzame gebeurtenissen zoals een huwelijk.

Iedereen die Tej zonder toestemming produceerde, riskeerde hoge boetes en lange gevangenisstraffen. Ondanks deze strenge regels bleef clandestiene productie bestaan, en tegen het einde van het bewind van Menelik nam illegale commerciële productie toe.

Verschillende oudere getuigen geven uiteenlopende versies over de exacte periode van deze beperkingen: sommigen zeggen dat ze al vóór Menelik II eindigden, anderen geloven dat ze tijdens zijn regering bleven bestaan. De meeste zijn het er echter over eens dat traditie en sociale normen de productie door gewone mensen sterk beperkten.

Deze beperkingen worden meestal verklaard door twee hoofdredenen:
enerzijds symboliseerde Tej een hoge sociale status en was het verbonden met adel en royalty;
anderzijds hielp controle op de productie om een stabiele honingvoorraad te garanderen, essentieel voor koninklijke banketten en militaire feesten.

Sociale en culturele betekenis

Hoewel er geen exacte datum bekend is voor het volledige einde van deze beperkingen, wordt algemeen aangenomen dat Tej rond 1920 vrijer werd geproduceerd en zowel commercieel als huishoudelijk werd gebruikt. De culturele betekenis is echter gebleven.

Vandaag de dag is Tej, net als vroeger, sterk verbonden met traditionele ceremonies, bruiloften en families die culturele waarden behouden. Het komt vooral voor in traditionele restaurants en tej houses, waar het wordt beschouwd als een van de meest prestigieuze drankjes van Ethiopië. De aanwezigheid ervan wordt vaak geassocieerd met rijkdom, gastvrijheid en sociale status, waardoor het meer is dan een drank—het is een cultureel symbool.

Modern gebruik

In het hedendaagse Ethiopië is Tej breed verkrijgbaar en kan het door iedereen worden gemaakt of gekocht, ongeacht sociale status. Het wordt geserveerd in huizen, traditionele restaurants en tej houses, zowel in stedelijke als landelijke gebieden. Hoewel moderne productiemethoden bestaan, geven veel mensen nog steeds de voorkeur aan traditioneel bereide Tej vanwege de sterkere culturele verbondenheid en de karakteristieke smaak.

Tej blijft een belangrijke rol spelen in sociale bijeenkomsten, feesten en culturele ervaringen, vooral voor bezoekers die het Ethiopische erfgoed willen ontdekken.

Traditionele etiquette

Tej is ook omgeven door oude overtuigingen en sociale gebruiken. Een oudere man beschreef de vermeende voordelen ooit als volgt: “Tej zuivert het bloed, verbetert het uiterlijk en geeft kracht.” Daarom dronken veel mensen vroeger, vooral edelen, het regelmatig en vaak samen met zout voedsel zoals gezouten vlees om dorst op te wekken en meer te kunnen drinken.

Daarnaast golden er sociale regels. Traditioneel mochten vrouwen geen Tej in het openbaar drinken om openbare dronkenschap te vermijden en sociale normen te respecteren. Ook hoorde bij de etiquette dat de gastheer, wanneer hij Tej serveerde aan een gast, eerst een kleine hoeveelheid in zijn hand schonk en deze proefde als teken van respect en vertrouwen.

Bron: Eshete Tadesse Essay (1958)